Παιδικό άγχος: πώς φαίνεται και πότε χρειάζεται προσοχή

Πώς φαίνεται το παιδικό άγχος στην καθημερινότητα

Το παιδικό άγχος συχνά δεν εκφράζεται μόνο ως φόβος ή ανησυχία που λέγεται με λόγια. Μπορεί να φαίνεται μέσα από σωματικά ενοχλήματα, δυσκολία στον αποχωρισμό, εκνευρισμό, αποφυγή ή έντονη ανάγκη να ξέρει εκ των προτέρων τι θα συμβεί.

Όταν αυτά τα σημάδια επιμένουν και αρχίζουν να επηρεάζουν τον ύπνο, το σχολείο, τους αποχωρισμούς ή τη γενικότερη ηρεμία του παιδιού, χρειάζεται πιο προσεκτική κατανόηση.

Κάποια παιδιά γίνονται πιο ανήσυχα, πιο κλασμένα ή πιο προσκολλημένα. Άλλα παραπονιούνται συχνά για πόνους στην κοιλιά, πονοκέφαλο ή δυσκολία στον ύπνο, χωρίς να βρίσκεται πάντα μια σαφής οργανική εξήγηση. Σε άλλες περιπτώσεις, το άγχος εμφανίζεται ως εκνευρισμός, αντίδραση ή ανάγκη να ελέγχουν υπερβολικά τι θα συμβεί και πότε.

Για αυτό δεν αρκεί να δει κανείς μόνο μια μεμονωμένη συμπεριφορά. Χρειάζεται να φανεί το μοτίβο: πότε εμφανίζεται η δυσκολία, σε ποιες συνθήκες δυναμώνει, πόσο κρατά και πόσο περιορίζει τη φυσική κίνηση του παιδιού μέσα στην καθημερινότητά του.

Ποια σημάδια εμφανίζονται συχνά όταν ένα παιδί δυσκολεύεται

Το άγχος στα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικούς τρόπους, αλλά συνήθως γίνεται πιο ορατό στις μεταβάσεις της ημέρας, στο σώμα και στη σχέση με τους γονείς ή το σχολείο.

Σωματικά ενοχλήματα χωρίς σαφή εξήγηση

Πόνοι στην κοιλιά, ναυτία, πονοκέφαλοι ή δυσκολία στον ύπνο εμφανίζονται συχνά σε παιδιά που αγχώνονται. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συμπτώματα είναι “στο μυαλό τους”. Σημαίνει ότι το άγχος βρίσκει τρόπο να περάσει μέσα από το σώμα, επειδή το παιδί δεν μπορεί πάντα να το μεταφράσει αλλιώς.

Δυσκολία στον αποχωρισμό και στις μεταβάσεις

Άλλα παιδιά δυσκολεύονται ιδιαίτερα όταν πρέπει να φύγουν από το σπίτι, να κοιμηθούν μόνα τους ή να περάσουν σε ένα νέο πλαίσιο. Όταν αυτή η δυσκολία δυναμώνει γύρω από τη σχολική καθημερινότητα, συχνά χρειάζεται να δούμε πιο προσεκτικά και τις δυσκολίες προσαρμογής στο σχολείο.

Εκνευρισμός, αποφυγή ή υπερβολική ανάγκη για έλεγχο

Το παιδί μπορεί να γίνει πιο οξύθυμο, να αποφεύγει καταστάσεις που το πιέζουν, να ζητά συνεχώς επιβεβαίωση ή να δυσκολεύεται πολύ όταν κάτι δεν γίνεται όπως το περιμένει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το άγχος δεν μοιάζει πάντα με φόβο. Μοιάζει συχνά με υπερένταση, ανάγκη ελέγχου ή χαμηλή αντοχή στην αβεβαιότητα.

Πότε το παιδικό άγχος δεν είναι απλώς μια φάση

Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται κάθε φόβος ή κάθε ανησυχία ως ένδειξη σοβαρής δυσκολίας. Τα παιδιά περνούν φάσεις όπου γίνονται πιο ευαίσθητα, πιο προσκολλημένα ή πιο ανήσυχα, ιδιαίτερα όταν αλλάζει κάτι στην καθημερινότητα ή στη σχέση με το περιβάλλον τους.

Χρειάζεται περισσότερη προσοχή όταν το άγχος επιμένει, όταν επανέρχεται σταθερά στα ίδια σημεία ή όταν αρχίζει να στενεύει τον χώρο ζωής του παιδιού. Όταν, για παράδειγμα, δεν μπορεί να αποχωριστεί εύκολα, δυσκολεύεται να κοιμηθεί, ζητά συνεχώς καθησυχασμό ή αποφεύγει όλο και περισσότερες καταστάσεις, τότε δεν μιλάμε πια μόνο για μια περαστική ανησυχία.

Πότε το παιδικό άγχος αρχίζει να βαραίνει την καθημερινότητα

Όταν οι πρωινές ετοιμασίες, το σχολείο, ο ύπνος ή οι αποχωρισμοί αρχίζουν να οργανώνονται γύρω από τη δυσκολία, το άγχος έχει πάψει να είναι μόνο στιγμιαίο. Αν το παιδί ζητά διαρκώς καθησυχασμό, αποφεύγει όσα πριν άντεχε ή αν το σπίτι μένει σε μόνιμη επιφυλακή, τότε η καθημερινότητα έχει ήδη αρχίσει να στενεύει.

Ένα ακόμη χρήσιμο κριτήριο είναι το πόσο οργανώνεται και η οικογένεια γύρω από το άγχος αυτό. Όταν η καθημερινότητα αρχίζει να προσαρμόζεται διαρκώς για να μην πιεστεί το παιδί, όταν οι γονείς βρίσκονται σε συνεχή επιφυλακή ή όταν όλοι νιώθουν ότι ζουν γύρω από την επόμενη δύσκολη στιγμή, το άγχος έχει ήδη γίνει κάτι πιο κεντρικό μέσα στη σχέση.

Τι χρειάζεται να προσέξουν οι γονείς χωρίς να πιέζουν το παιδί

Οι γονείς δεν βοηθούν όταν προσπαθούν να πιέσουν το παιδί να “μην αγχώνεται” ή όταν βιάζονται να εξαφανίσουν γρήγορα κάθε σύμπτωμα. Αυτό που χρειάζεται περισσότερο είναι να σταθούν με ηρεμία, παρατήρηση και συνέπεια, ώστε να αρχίσει να γίνεται πιο καθαρό πότε δυσκολεύεται το παιδί και τι φαίνεται να το επιβαρύνει.

Χρειάζεται επίσης προσοχή στο να μη χαθεί όλη η επικοινωνία μέσα σε καθησυχασμούς, διορθώσεις ή υπερβολικές ερωτήσεις. Μερικές φορές βοηθά περισσότερο ένας γονιός που αντέχει να παραμείνει διαθέσιμος και σταθερός, παρά ένας γονιός που προσπαθεί να βρει αμέσως τη “σωστή” φράση. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία και όταν χρειάζεται να μιλήσει στο παιδί για κάτι που το πιέζει ή το μπερδεύει, όπως φαίνεται και στο άρθρο Πώς μιλάω στο παιδί μου για δύσκολα θέματα;.

Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουν οι γονείς υπερβολικά προστατευτικοί ή υπερβολικά αυστηροί. Είναι να μπορέσουν να κρατήσουν ένα αρκετά σταθερό πλαίσιο, με όρια και συναισθηματική διαθεσιμότητα, ώστε το παιδί να μη μένει μόνο του με την έντασή του αλλά και να μην οργανώνεται όλο το σπίτι αποκλειστικά γύρω από αυτή.

Πώς βοηθά η συμβουλευτική γονέων όταν υπάρχει παιδικό άγχος

Η συμβουλευτική γονέων δεν προσφέρει απλώς μια λίστα από τεχνικές για να ηρεμήσει το παιδί. Δίνει χώρο ώστε να σκεφτεί πιο καθαρά ο γονιός τι ακριβώς συμβαίνει, πότε εμφανίζεται το άγχος, τι το συντηρεί και πώς η δική του στάση μπορεί να γίνει πιο σταθερή και πιο βοηθητική.

Αυτό είναι σημαντικό γιατί το παιδικό άγχος δεν αφορά μόνο το παιδί απομονωμένα. Αφορά και το πώς κυκλοφορεί η αγωνία μέσα στην οικογένεια, πώς αντιδρούν οι γονείς, πόσο αντέχεται η αβεβαιότητα και τι θέση παίρνει το ίδιο το σύμπτωμα μέσα στην καθημερινότητα του σπιτιού.

Μέσα από τη συμβουλευτική γονέων μπορεί να γίνει πιο σαφές τι χρειάζεται να αλλάξει στον τρόπο κατανόησης και ανταπόκρισης, ώστε το παιδί να βρει περισσότερο χώρο ασφάλειας και οι γονείς να νιώθουν ότι δεν αντιδρούν μόνο υπό πίεση ή αβεβαιότητα.

Πότε αξίζει να ζητηθεί βοήθεια

Αξίζει να ζητηθεί βοήθεια όταν ο γονιός νιώθει ότι δεν μπορεί πια να ξεχωρίσει τι είναι μια φυσιολογική ευαισθησία και τι έχει αρχίσει να βαραίνει πραγματικά το παιδί. Όταν η ανησυχία δεν υποχωρεί, όταν τα σημάδια επιμένουν ή όταν η σχέση με το παιδί έχει αρχίσει να οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από το άγχος, τότε χρειάζεται μια πιο καθαρή σκέψη.

Χρειάζεται επίσης όταν το παιδί δείχνει να δυσκολεύεται σταθερά στο σχολείο, στον ύπνο, στους αποχωρισμούς ή σε άλλες βασικές πλευρές της καθημερινής ζωής. Όχι επειδή κάθε δυσκολία σημαίνει κάτι δραματικό, αλλά επειδή η έγκαιρη κατανόηση βοηθά να μη γίνει το άγχος ο κεντρικός τρόπος με τον οποίο το παιδί σχετίζεται με τον κόσμο γύρω του.

Η αναζήτηση βοήθειας δεν σημαίνει ότι οι γονείς έχουν αποτύχει. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουν πως χρειάζεται ένα πιο σταθερό και επεξεργασμένο πλαίσιο για να κατανοήσουν τι συμβαίνει και πώς μπορούν να στηρίξουν το παιδί με περισσότερο μέτρο, σαφήνεια και ψυχική διαθεσιμότητα.