Τι χρειάζεται σε μια δύσκολη συζήτηση με το παιδί
Το πώς μιλάμε στο παιδί για δύσκολα θέματα δεν σημαίνει ούτε να πούμε τα πάντα ούτε να κρύψουμε την αλήθεια. Σημαίνει να δώσουμε λόγια που ταιριάζουν στην ηλικία του, να εξηγήσουμε καθαρά τι συμβαίνει και να μείνουμε διαθέσιμοι για ό,τι θα νιώσει ή θα ρωτήσει μετά.
Το παιδί δεν χρειάζεται όλες τις λεπτομέρειες του ενήλικου κόσμου για να νιώσει ασφαλές. Χρειάζεται να καταλάβει τι συμβαίνει σε ένα βασικό επίπεδο, τι αλλάζει για το ίδιο και ότι υπάρχει ένας ενήλικος που αντέχει να του μιλήσει χωρίς πανικό, ψέμα ή υπερβολική δραματοποίηση.
Για αυτό το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα ειπωθεί, αλλά και πώς. Με ποιον τόνο, σε ποια στιγμή, με πόση αλήθεια και με πόσο χώρο για αυτό που θα νιώσει ή θα ρωτήσει το παιδί μετά.
Τι βοηθά περισσότερο όταν έρχεται η στιγμή της συζήτησης
Αυτό που στηρίζει περισσότερο το παιδί είναι συνήθως μια συζήτηση με αλήθεια, μέτρο και σταθερότητα, όπου ο γονιός μπορεί να ονομάσει το δύσκολο θέμα χωρίς να το κάνει ασήκωτο.
Αλήθεια χωρίς υπερφόρτωση
Το παιδί χρειάζεται να ακούσει τι συμβαίνει, όχι όμως να επωμιστεί όλα τα στοιχεία, όλες τις εξηγήσεις ή όλο το άγχος που συνοδεύει μια δύσκολη πραγματικότητα. Η αλήθεια βοηθά όταν είναι καθαρή και βασική, χωρίς πολλές λεπτομέρειες που δεν αντιστοιχούν ακόμη στην ηλικία και στην ψυχική αντοχή του παιδιού.
Λόγια που ταιριάζουν στην ηλικία του παιδιού
Το ίδιο γεγονός δεν λέγεται με τον ίδιο τρόπο σε ένα μικρό παιδί και σε ένα παιδί μεγαλύτερης ηλικίας. Το ζητούμενο δεν είναι ένα έτοιμο κείμενο, αλλά μια γλώσσα που να χωρά αυτό που μπορεί πραγματικά να ακούσει, να φανταστεί και να επεξεργαστεί εκείνη τη στιγμή.
Χώρος για ερωτήσεις, παύσεις και επιστροφή στη συζήτηση
Πολλά παιδιά δεν αντιδρούν αμέσως ή δεν ρωτούν όσα σκέφτονται εκείνη τη στιγμή. Άλλα αλλάζουν θέμα, άλλα επιστρέφουν αργότερα με μικρές ερωτήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν άκουσαν ή ότι δεν κατάλαβαν. Σημαίνει συχνά ότι χρειάζονται χρόνο. Για αυτό είναι σημαντικό να ξέρουν ότι η συζήτηση μπορεί να ξανανοίξει, χωρίς πίεση αλλά και χωρίς να κλείσει απότομα.
Τι να αποφύγετε όταν μιλάτε στο παιδί για κάτι δύσκολο
Αυτό που συνήθως δυσκολεύει περισσότερο δεν είναι μόνο η αλήθεια του γεγονότος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο φτάνει στο παιδί. Τα ψέματα, οι θολές διαβεβαιώσεις ή οι υπερβολικά πολλές λεπτομέρειες μπερδεύουν συνήθως περισσότερο από όσο προστατεύουν.
Χρειάζεται επίσης προσοχή στο να μη γίνει η συζήτηση χώρος όπου ο γονιός ξεφορτώνει όλη τη δική του αγωνία. Το παιδί έχει ανάγκη να νιώσει ότι ο ενήλικος πονά ή δυσκολεύεται, αλλά όχι ότι καταρρέει πάνω του ή ότι ζητά από εκείνο να αντέξει κάτι που δεν του αναλογεί.
Δεν βοηθά ούτε η βιασύνη να λυθεί αμέσως η φόρτιση. Μερικές φορές ο γονιός νιώθει ότι πρέπει να καθησυχάσει γρήγορα, να πει κάτι «σωστό» ή να κλείσει τη συζήτηση πριν γίνει δύσκολη. Όμως το παιδί συνήθως στηρίζεται περισσότερο όταν νιώθει ότι υπάρχει χώρος και για τη δική του αναστάτωση, όχι μόνο για μια γρήγορη εκτόνωση.
Τι μπορώ να πω στο παιδί στην πράξη
Τα παρακάτω παραδείγματα δεν είναι έτοιμες φράσεις για αποστήθιση, αλλά δείχνουν έναν τρόπο να μιλήσετε με αλήθεια, μέτρο και καθαρότητα, χωρίς ψέμα, υπερβολή ή περιττές λεπτομέρειες.
Σε ένα διαζύγιο: «Θέλουμε να σου πούμε κάτι σημαντικό. Η μαμά και ο μπαμπάς δεν θα ζουν πια στο ίδιο σπίτι, αλλά αυτό δεν αλλάζει το ότι παραμένουμε οι γονείς σου και θα φροντίζουμε και οι δύο όσα σε αφορούν».
Σε μια απώλεια: «Ο παππούς πέθανε. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα τον ξαναδούμε όπως πριν και ξέρουμε ότι αυτό είναι στενόχωρο. Αν θέλεις, μπορούμε να μιλήσουμε μαζί για ό,τι σκέφτεσαι ή αισθάνεσαι».
Σε μια ασθένεια: «Η μαμά είναι άρρωστη και χρειάζεται θεραπεία. Δεν ξέρουμε ακόμη όλα όσα θα γίνουν, αλλά θα σου λέμε ό,τι είναι σημαντικό για εσένα και θα είμαστε εδώ για να ρωτάς ό,τι χρειάζεσαι».
Πότε ένα παιδί δυσκολεύεται περισσότερο να αντέξει αυτά που ακούει
Κάθε παιδί επηρεάζεται διαφορετικά από ένα δύσκολο θέμα. Υπάρχουν όμως φάσεις όπου η ψυχική του αντοχή είναι πιο εύθραυστη: όταν ήδη υπάρχει περισσότερη ανασφάλεια, έντονη οικογενειακή ένταση, μια μεγάλη μετάβαση ή αυξημένο άγχος.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ακόμη και μια προσεκτική συζήτηση μπορεί να το επιβαρύνει περισσότερο και να φανεί αργότερα με ύπνο που χαλάει, περισσότερη προσκόλληση, επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, κλείσιμο ή σωματικά ενοχλήματα. Αυτό αξίζει συχνά να ιδωθεί πιο προσεκτικά και μέσα από το πρίσμα του παιδικού άγχους ή των δυσκολιών προσαρμογής στο σχολείο, όταν η φόρτιση περνά και στη σχολική καθημερινότητα.
Σημάδια ότι το θέμα έχει αρχίσει να βαραίνει περισσότερο το παιδί
Όταν το παιδί γίνεται για καιρό πιο κλειστό, πιο ανήσυχο, πιο προσκολλημένο, όταν δυσκολεύεται περισσότερο στον ύπνο ή στις μεταβάσεις ή όταν επιστρέφει ξανά και ξανά στο ίδιο δύσκολο σημείο χωρίς να μπορεί να το αντέξει, τότε ίσως δεν αρκεί μόνο μια «σωστή κουβέντα». Χρειάζεται πιο σταθερό πλαίσιο κατανόησης και στήριξης.
Πώς βοηθά η συμβουλευτική γονέων όταν ο γονιός δυσκολεύεται να βρει τα λόγια
Η συμβουλευτική γονέων δεν δίνει έτοιμα σενάρια ή τυποποιημένες φράσεις. Βοηθά να γίνει πιο καθαρό τι ακριβώς χρειάζεται να ειπωθεί, τι χρειάζεται να περιμένει, τι φοβάται ο ίδιος ο γονιός και πώς μπορεί να σταθεί με περισσότερη αλήθεια και λιγότερη σύγχυση.
Συχνά εκεί φαίνεται ότι το εμπόδιο δεν είναι μόνο το δύσκολο γεγονός, αλλά και η ενοχή, η αμηχανία ή η αγωνία του γονιού μήπως πληγώσει το παιδί. Όταν αυτά μπουν σε λόγια, μπορεί να οργανωθεί καλύτερα και ο τρόπος με τον οποίο θα ανοίξει η συζήτηση.
Μέσα από τη συμβουλευτική γονέων μπορεί να στηριχθεί αυτή η σκέψη, ώστε το παιδί να μη μείνει μόνο του με κάτι που το ξεπερνά και ο γονιός να μη νιώθει ότι πρέπει να τα καταφέρει όλα μόνος του, χωρίς πλαίσιο και χωρίς επεξεργασία.
Πότε αξίζει να ζητηθεί βοήθεια
Αξίζει να ζητηθεί βοήθεια όταν ο γονιός αναβάλλει διαρκώς τη συζήτηση, όταν νιώθει ότι ό,τι και να πει θα είναι λάθος ή όταν κάθε προσπάθεια να ανοιχτεί το θέμα οδηγείται σε μεγαλύτερη σύγχυση, αποφυγή ή υπερφόρτωση.
Χρειάζεται επίσης όταν το παιδί δείχνει να επιβαρύνεται περισσότερο μετά τη συζήτηση ή όταν το δύσκολο θέμα συνδέεται με πιο επίμονη ανησυχία, με σχολική δυσκολία, με έντονη προσκόλληση ή με γενικότερη αποδιοργάνωση της καθημερινής ζωής.
Η αναζήτηση βοήθειας δεν σημαίνει ότι ο γονιός δεν ξέρει να μιλήσει στο παιδί του. Σημαίνει ότι αναγνωρίζει πως μερικές συζητήσεις χρειάζονται πιο σταθερό πλαίσιο, περισσότερη σκέψη και στήριξη, ώστε να μη μείνει το παιδί μόνο με κάτι που δεν μπορεί ακόμη να επεξεργαστεί.
Συχνές ερωτήσεις για το πώς μιλάμε στα παιδιά για δύσκολα θέματα
Πόση αλήθεια να πω στο παιδί για κάτι δύσκολο;
Το παιδί χρειάζεται αληθινά λόγια, όχι όμως όλες τις λεπτομέρειες του ενήλικου κόσμου. Αυτό που βοηθά είναι μια αλήθεια προσαρμοσμένη στην ηλικία του, ειπωμένη καθαρά και χωρίς υπερφόρτωση.
Πώς να μιλήσω στο παιδί για διαζύγιο, ασθένεια ή απώλεια χωρίς να το τρομάξω;
Βοηθά όταν ο γονιός μιλά με ηρεμία, μέτρο και καθαρότητα. Το παιδί συνήθως δυσκολεύεται περισσότερο όταν νιώθει ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει αλλά κανείς δεν το ονομάζει ή όταν δέχεται υπερβολικά πολλές πληροφορίες που δεν μπορεί ακόμη να επεξεργαστεί.
Τι να κάνω αν το παιδί δεν ρωτά ή αλλάζει θέμα;
Δεν χρειάζεται να πιεστεί να μιλήσει εκείνη τη στιγμή. Βοηθά περισσότερο να ξέρει ότι ο γονιός είναι διαθέσιμος, ότι μπορεί να επιστρέψει αργότερα στη συζήτηση και ότι το δύσκολο θέμα δεν είναι κάτι που πρέπει να μείνει μόνο του μέσα του.
Τι να αποφύγω όταν μιλάω στο παιδί για κάτι δύσκολο;
Βοηθά να αποφεύγονται τα ψέματα, οι θολές διαβεβαιώσεις, οι πολλές λεπτομέρειες, η βιασύνη να λυθεί αμέσως η φόρτιση και η μεταφορά όλου του άγχους του ενήλικου πάνω στο παιδί. Το παιδί χρειάζεται αλήθεια με μέτρο, όχι υπερφόρτωση.
Μπορεί να βοηθήσει η συμβουλευτική γονέων;
Μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά, γιατί δίνει χώρο να γίνει πιο καθαρό τι δυσκολεύει τον γονιό να μιλήσει, τι χρειάζεται να ειπωθεί, τι χρειάζεται να περιμένει και πώς μπορεί να στηριχθεί καλύτερα το παιδί μέσα σε μια φορτισμένη πραγματικότητα.