Συμβολισμοί στη ζωγραφιά του παιδιού: πώς διαβάζονται σωστά

Τι σημαίνουν οι συμβολισμοί στη ζωγραφιά του παιδιού και πώς διαβάζονται

Οι συμβολισμοί στη ζωγραφιά του παιδιού μπορεί να δώσουν ενδείξεις για τον τρόπο που βιώνει τον εαυτό του, τις σχέσεις, το άγχος ή την εσωτερική του οργάνωση, αλλά δεν έχουν ποτέ ένα σταθερό και αυτόματο νόημα από μόνοι τους.

Ένα χρώμα, μια φιγούρα, μια απουσία, μια απόσταση ή ένας τρόπος οργάνωσης του χώρου μπορεί να τραβήξει την προσοχή, όχι όμως να οδηγήσει μόνος του σε ασφαλές συμπέρασμα. Το νόημα αποκτά αξία μόνο όταν συνδέεται με την ηλικία, το ιστορικό και τη συνολική εικόνα του παιδιού.

Για αυτό η συζήτηση για τους συμβολισμούς δεν αφορά το να «μεταφραστεί» η ζωγραφιά, αλλά το να διαβαστεί υπεύθυνα ως μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου κατανόησης, όπως φαίνεται και στο άρθρο για το τι μπορεί να δείξει η ζωγραφιά ενός παιδιού.

Γιατί δεν υπάρχει ένα έτοιμο λεξικό συμβόλων

Το πιο συχνό λάθος είναι να αντιμετωπίζεται η ζωγραφιά σαν σύνολο σταθερών κωδίκων. Στην πράξη, όμως, το ίδιο σύμβολο δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα σε κάθε παιδί και δεν διαβάζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε περίσταση.

Το ίδιο σύμβολο δεν έχει το ίδιο νόημα σε κάθε παιδί

Ένα ζώο, ένα σπίτι, ένας ήλιος, ένα πρόσωπο ή μια σκοτεινή φιγούρα μπορεί να σχετίζεται με πολύ διαφορετικά βιώματα, φαντασίες ή καθημερινές εμπειρίες. Η αξία του δεν βρίσκεται στο ίδιο το σύμβολο, αλλά στο πώς συνδέεται με τη ζωή του συγκεκριμένου παιδιού.

Η ηλικία και η φάση ανάπτυξης αλλάζουν την εικόνα

Κάποια στοιχεία που φαίνονται ιδιαίτερα σε έναν ενήλικο μπορεί να είναι απολύτως αναμενόμενα σε μια ορισμένη ηλικία. Για αυτό οι συμβολισμοί δεν διαβάζονται ποτέ ανεξάρτητα από το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού.

Μετρά η επανάληψη, όχι μια μεμονωμένη λεπτομέρεια

Αυτό που έχει συνήθως μεγαλύτερη αξία δεν είναι μια μοναδική λεπτομέρεια, αλλά η επανάληψη θεμάτων, μορφών ή τόνων μέσα στον χρόνο και η σύνδεσή τους με τα υπόλοιπα κλινικά δεδομένα.

Ποια στοιχεία τραβούν συνήθως την προσοχή

Δεν υπάρχει «μαγικό» στοιχείο που αποκαλύπτει μόνο του τι συμβαίνει στο παιδί. Υπάρχουν όμως ορισμένα σημεία που συχνά τραβούν την προσοχή και αξίζει να ιδωθούν πιο προσεκτικά μέσα στο συνολικό πλαίσιο.

Πρόσωπα, αποστάσεις και απουσίες

Το πώς εμφανίζονται οι μορφές, πόσο κοντά ή μακριά τοποθετούνται, ποιοι λείπουν ή ποιοι ξεχωρίζουν μπορεί να δώσει ενδείξεις για τον τρόπο που το παιδί βιώνει τις σχέσεις του. Αυτές οι ενδείξεις, όμως, δεν διαβάζονται ποτέ αποσπασματικά.

Χρώματα, ένταση και οργάνωση του χώρου

Το χρώμα, η πίεση, η οργάνωση του χαρτιού, οι μεγάλες επιφάνειες ή η συστολή της εικόνας μπορεί να μεταφέρουν κάτι από τον συναισθηματικό τόνο ή την εσωτερική ένταση του παιδιού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε χρώμα έχει μία και μοναδική σημασία.

Επαναλαμβανόμενα θέματα ή φορτισμένες εικόνες

Όταν ορισμένα θέματα επανέρχονται σταθερά ή όταν η ζωγραφιά μοιάζει να κουβαλά μια πιο φορτισμένη ατμόσφαιρα, αυτό μπορεί να έχει μεγαλύτερη κλινική αξία από μια μεμονωμένη εντύπωση.

Τι να αποφεύγετε όταν προσπαθείτε να ερμηνεύσετε μια ζωγραφιά

Δεν βοηθούν οι έτοιμες λίστες από το διαδίκτυο που αποδίδουν στα σύμβολα σταθερές σημασίες, ούτε οι βιαστικές συνδέσεις ανάμεσα σε ένα στοιχείο και σε μια σοβαρή υπόθεση για το παιδί.

Δεν βοηθά επίσης να πιέζεται το παιδί με ερωτήσεις που ήδη κρύβουν μια συγκεκριμένη ερμηνεία, όπως αν «φοβάται κάτι» ή αν «δείχνει θυμό» μέσα από αυτό που ζωγράφισε. Τέτοιες κινήσεις συνήθως μπερδεύουν περισσότερο.

Η ζωγραφιά χρειάζεται ήρεμη παρατήρηση, όχι υπερερμηνεία. Χρειάζεται επίσης να αποφεύγεται και η αντίθετη πλευρά, δηλαδή η πλήρης υποτίμηση του υλικού σαν να μην έχει καμία αξία.

Τι μπορεί να κάνει ο γονιός όταν μια ζωγραφιά τον προβληματίζει

Αν μια ζωγραφιά βάζει τον γονιό σε σκέψη, έχει μεγαλύτερη αξία να δει αν αυτή η ανησυχία συνδέεται και με άλλα στοιχεία, όπως μεγαλύτερο άγχος, απόσυρση, δυσκολίες στο σχολείο ή ένταση μέσα στο σπίτι.

Έχει επίσης σημασία να παρατηρηθεί αν τα ίδια θέματα ή μοτίβα επανέρχονται και όχι να στηριχθεί όλη η σκέψη σε ένα μόνο σχέδιο. Αν το παιδί δυσκολεύεται γενικά να μιλήσει για όσα νιώθει, αυτή η εικόνα μπορεί να αποκτήσει περισσότερο ενδιαφέρον.

Αν η ανησυχία επιμένει, τότε αξίζει να ιδωθεί πότε χρειάζεται πιο συστηματική αξιολόγηση μέσω ζωγραφιάς αντί να μείνει κανείς μόνος με αποσπασματικές ερμηνείες.

Πότε οι συμβολισμοί αξίζει να ιδωθούν πιο συστηματικά

Οι συμβολισμοί έχουν μεγαλύτερη αξία όταν δεν εμφανίζονται απομονωμένα, αλλά συνδέονται με μια γενικότερη ανησυχία για το παιδί ή με μια πιο σύνθετη εικόνα δυσκολίας.

Αυτό συμβαίνει συχνότερα όταν το παιδί δείχνει περισσότερο άγχος, όταν δυσκολεύεται να εκφραστεί λεκτικά, όταν επαναλαμβάνονται φορτισμένα θέματα στις ζωγραφιές του ή όταν η ζωγραφιά έρχεται να προστεθεί σε άλλες ενδείξεις πίεσης. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει περισσότερο και η σκέψη γύρω από το παιδικό άγχος.

Όταν η ζωγραφιά εντάσσεται σε μια ευρύτερη αξιολόγηση

Η κλινική αξία των συμβολισμών φαίνεται όταν η ζωγραφιά εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαδικασία κατανόησης και όχι όταν αντιμετωπίζεται σαν μεμονωμένο εύρημα. Αυτό φαίνεται και στο πώς γίνεται η διαδικασία αξιολόγησης.

Πότε αξίζει να ζητηθεί βοήθεια

Αξίζει να ζητηθεί βοήθεια όταν οι ζωγραφιές του παιδιού βάζουν τον γονιό σε επίμονη σκέψη και αυτή η ανησυχία συνδέεται και με άλλες δυσκολίες ή όταν η οικογένεια νιώθει ότι κάτι τη δυσκολεύει αλλά δεν μπορεί να το οργανώσει καθαρά.

Χρειάζεται επίσης όταν το παιδί δυσκολεύεται να μιλήσει για όσα νιώθει, όταν υπάρχει περισσότερη απόσυρση, άγχος ή ένταση ή όταν οι επαναλαμβανόμενες ζωγραφιές μοιάζουν να ζητούν μια πιο υπεύθυνη και οργανωμένη κλινική ανάγνωση.

Η αναζήτηση βοήθειας δεν σημαίνει ότι κάθε σύμβολο είναι ένδειξη προβλήματος. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεται η αξία μιας πιο προσεκτικής και ευαίσθητης κατανόησης του παιδιού.